Stichting Eigentijdse Verbindingen

Initiatief-netwerkanalyse (methode Poorthuis)

De initiatief-netwerkanalyse is een ontwerp van Anne-Marie Poorthuis. Veel personen, organisaties en lokale gemeenschappen hebben er de afgelopen 25 jaar al gebruik van gemaakt. Gebruik is toegestaan met bronvermelding en copyright (Stichting Eigentijdse Verbindingen). Eind 2015 is er ook een digitale versie beschikbaar als onderdeel van het digitale netwerkprogramma.

We gebruiken de initiatief-netwerkanalyse voor het analyseren van betrokkenheid rond een initiatief of thema als vertrekpunt. Netwerken van betrokkenheid bestaan niet alleen uit mensen maar uit alles wat betrokken is bij het bepaalde initiatief/thema, zoals ideeën, middelen, gedachten, bronnen, materialen, software enzovoort (zie ook Bruno Latour).



Stappen Initiatief-netwerkanalyse
  1. Neem een groot vel papier of een tafelkleed en gekleurde viltstiften.
  2. Benoem het initiatief/thema. Geef het een aansprekende naam en zet deze naam in een cirkel midden op het papier of tafelkleed.
  3. Begin met een brainstorm van wat er allemaal betrokken is bij het initiatief/thema. Zet deze ingredienten in een ruime kring langs de buitenrand van het tafelkleed.
  4. Zoek vervolgens naar schakels die relaties kunnen leggen tussen de ingrediënten en het initiatief/thema. Kijk steeds naar feitelijke betrokkenheid van schakels en niet naar verwachtingen. Maak de schakels concreet, liefst met namen.
  5. Bereid daarna het contact met schakels voor. Sommige schakels kun je het beste individueel benaderen en andere in een groep. Je kunt met schakels ook weer een initiatief-netwerkanalyse doen,waardoor nieuwe netwerken in beeld komen.
  6. Onderzoek vervolgens de contacten op daadwerkelijke betrokkenheid bij het initiatief/thema. We onderscheiden verschillende posities van betrokkenheid.

Tips voor het werken met de initiatief-netwerkanalyse
  • Gebruik bij een (gezamenlijke) initiatief-netwerkanalyse een papieren tafelkleed. De horecagroothandel heeft verschillende maten.
  • Zorg dat de tafels in de ruimte waar je aan de slag gaat met een initiatief-netwerkanalyse groot genoeg zijn voor de maat van het tafelkleed.
  • Geef iedere deelnemer een paar verschillende kleuren viltstiften. Het afwisselen van kleuren maakt het lezen van de brainstorm makkelijker.
  • Ter voorbereiding kun je alvast een cirkel voor het initiatief/thema en wat cirkels voor schakels op het tafelkleed zetten. Het helpt mensen om vast de structuur van het netwerk te zien, maar essentieel is om bij de brainstorm aan de buitenrand te beginnen en het netwerk op te bouwen vanuit alles wat betrokken is.
Initiatief nemen
Kern van het netwerk is het initiatief. Vanuit de kern verschijnt het netwerk. Wordt het initiatief losgelaten dan valt het netwerk en alles wat erbij betrokken is langzamerhand uiteen. Door een nieuw initiatief is er weer een nieuwe kern en ordent zich een nieuw netwerk.

Vijf posities van betrokkenheid in het netwerk
  1. De initiatiefnemer start het initiatief begint vaak alleen, benoemt het thema en gaat op zoek naar betrokkenheid.
  2. Partners zetten hun schouders onder het initiatief/thema, geven het voorbeeld, dragen het uit en accepteren de consequenties en creëren ruimte om het thema te onderzoeken.
  3. Schakels maken verbinding, zijn ambassadeurs en geven toegang tot bronnen en helpen gericht om het initiatief/thema te organiseren.
  4. Leveranciers brengen hun specialisme, middelen en materialen in.
  5. Gebruikers benutten het netwerk dat ontstaat voor het vinden van antwoorden op vragen en als basis voor hun handelen.
De initiatief-netwerkanalyse (zie enkele voorbeelden) geeft een momentopname van een levend en dynamisch netwerk waarin alles wat betrokken is zich steeds opnieuw ordent (ingrediënten) en posities van betrokkenen kunnen verschuiven. Mensen kunnen verschuiven van positie doordat hun betrokkenheid verandert. Betrokkenheid begint bij het initiatief/thema en positioneert zich los van formele functies. Je kunt mensen wel uitdagen en uitnodigen om een andere positie in te nemen. En mensen kunnen ook meerdere posities innemen. Sommige betrokkenen ontwikkelen zich tot partner of tot schakel, maar het kan ook zijn dat betrokkenheid juist afneemt. Het gaat erom steeds te weten vanuit welke positie betrokkenen acteren. Het maakt duidelijk welke stappen nodig zijn om tot de kern te komen.

Tips voor het werken met de initiatief-netwerkanalyse
  • Met de initiatief-netwerkanalyse onderzoek je relaties en bouw je tegelijkertijd het netwerk.
  • Door bij de ingrediënten te beginnen en niet bij de schakels kom je los van je vaste netwerken.
  • Met een initiatief-netwerkanalyse kun je het netwerkdenken op gang brengen: uitgaan van het netwerk als ordeningsprincipe, leren kijken naar en ordenen van alles wat er is vanuit een kern waardoor netwerken verschijnen.
  • Je kunt een initiatief-netwerkanalyse alleen doen of samen met anderen.
  • Ook als je met een groep werkt, kan het soms handig zijn om eerst iedereen een individuele initiatief-netwerkanalyse te laten maken en dan uit te wisselen. Als iedereen eerst zijn eigen initiatief/thema en netwerk in beeld heeft kunnen brengen, heb je naast een rijke oogst vaak ook een betere basis voor samenwerking.